Każdy rodzic z niecierpliwością czeka na pierwsze słowa swojego malucha, ale niewielu wie, jak ogromne znaczenie ma… gest wskazywania palcem. Ten, wydawałoby się, drobny ruch otwiera przed dzieckiem świat komunikacji, zanim jeszcze opanuje ono mowę. W tym artykule poprowadzę Cię przez wszystkie kluczowe aspekty tego kamienia milowego – od tego, kiedy się pojawia, przez jego rolę w rozwoju malucha, po wskazówki, co robić, gdy pojawiają się niepokojące sygnały.
Czym jest gest wskazywania palcem i dlaczego jest ważny?
Gest wskazywania palcem to moment przełomowy – nie tylko dla dziecka, ale też dla całej rodziny. To nie tylko wyciągnięcie rączki i paluszka w stronę zabawki czy psa za oknem. To pierwsza wyraźna próba kontaktu: „Mamo, zobacz!” albo „Chcę to!”.
Wskazywanie jest kamieniem milowym w rozwoju komunikacji u dzieci, pojawiającym się zwykle w pierwszym roku życia. To właśnie dzięki temu gestowi maluch zaczyna coraz wyraźniej sygnalizować potrzeby, dzielić zainteresowania i zapraszać dorosłych do swojego świata. Budowanie wspólnego pola uwagi, a więc sytuacji, gdy zarówno Ty, jak i dziecko patrzycie na tę samą rzecz, zaczyna się właśnie od wskazywania. To podstawa dla dalszego rozwoju mowy i rozumienia świata przez malucha.
Sprawdź: Kiedy dziecko zaczyna mówić?
Kiedy dziecko powinno zacząć wskazywać palcem?
Nie ma jednej, magicznej daty, ale wiemy, że gesty wskazujące różnią się funkcją i „dojrzałością”. Na początek pojawia się tak zwane wskazywanie protoimperatywne – czyli takie, w którym dziecko pokazuje palcem, bo czegoś chce: zabawki, pić, przytulenia. Zazwyczaj ten rodzaj gestu pojawia się około 9. miesiąca życia. Chwilę później (często około 12. miesiąca) pojawia się wskazywanie protodeklaratywne. To już gest bardziej społeczny: dziecko pokazuje coś, żeby się tym podzielić – „Zobacz tam ptaszka!”.
Większość dzieci zaczyna regularnie wskazywać palcem przed ukończeniem 15. miesiąca życia. Jeśli Twój maluch przed tym wiekiem jeszcze tego nie robi, to spokojnie, nie wpadaj od razu w panikę – każde dziecko rozwija się w swoim tempie. Jednak po tym okresie warto z dużą uważnością obserwować sposób, w jaki komunikuje się Twoje dziecko.
Przeczytaj: Kiedy dziecko robi papa?
Rola gestu wskazywania palcem w rozwoju komunikacji i mowy
Wskazywanie palcem to nie tylko wskazanie przedmiotu, ale też skuteczne zaproszenie do wspólnej zabawy, konwersacji czy odkrywania świata. Ten gest poprzedza pojawienie się pierwszych słów i doskonale przygotowuje dziecko na naukę mówienia.
Dzieci, które wcześniej zaczynają wskazywać palcem, często szybciej opanowują nowe słowa, bo ich mózg jest już „wyćwiczony” w dzieleniu uwagi i interakcji z dorosłym. Wspólne obserwowanie czegoś i słowne nazywanie przedmiotów tworzy naturalny pomost między gestami a mową. Równie ważny jest wtedy kontakt wzrokowy – to dzięki niemu dziecko wie, że dzielicie uwagę i rozumie, jakie znaczenie mają gesty.
Jak wspierać dziecko w nauce wskazywania palcem?
Nie zawsze gest wskazywania pojawia się „z automatu”. Czasem dzieci potrzebują delikatnej pomocy i codziennego, pozytywnego wsparcia. Najlepsza strategia? Twoje własne wskazywanie w czasie wspólnej zabawy czy czytania książeczek. Mów: „Zobacz, tam jest piesek”, wskazując palcem i prowadząc wzrok dziecka za swoim gestem. Staraj się nazywać przedmioty, gdy wskazujesz, a następnie zachęcaj malucha, by sam wskazał i powtórz razem z nim nazwę.
Niektóre dzieci muszą się nauczyć oddzielania paluszka od reszty dłoni. Pomagają w tym drobne zabawy manualne: układanie naklejek na opuszkach, zabawa w pokazywanie „paluszków-pacynkowych” czy zakładanie rękawiczki z otworem na jeden palec. Ważne, by w codziennych sytuacjach zachęcać do kontaktu wzrokowego – wtedy dziecko lepiej rozumie sens wspólnego komunikowania się.
Sprawdź także: Rozwijające zabawy dla dzieci 6-9 miesięcy
Co robić, jeśli dziecko nie wskazuje palcem?
Każdy maluch rozwija się w swoim tempie, jednak brak gestu wskazywania palcem po 15. miesiącu życia powinien zaalarmować rodzica]. Może to być powiązane z opóźnieniem rozwojowym, trudnościami w sferze motoryki małej, a także (choć nie zawsze!) z zaburzeniami ze spektrum autyzmu (ASD).
Zamiast zamartwiać się w pojedynkę, warto zasięgnąć opinii specjalisty – najlepiej neurologa dziecięcego, logopedy lub psychologa. Fachowiec pomoże ocenić, czy dziecko rozwija się prawidłowo, podpowie, jak wspierać rozwój komunikacji albo – jeśli to konieczne – zaproponuje dalszą diagnostykę.
Kiedy u dziecka pojawia się gest wskazywania palcem?
Zwykle między 9. a 12. miesiącem życia, początkowo w formie gestów protowymagających (protoimperatywnych), a kilka miesięcy później – w formie gestów protodeklaratywnych, czyli społecznych.
Czy brak wskazywania palcem może oznaczać autyzm?
Brak gestu wskazywania palcem może być jednym z objawów zaburzeń ze spektrum autyzmu (ASD), ale równie często bywa powiązany z opóźnieniami w rozwoju motoryki lub komunikacji. Zawsze warto skonsultować się ze specjalistą.
Jak mogę nauczyć dziecko wskazywania palcem?
Najlepszym sposobem jest pokazywanie dziecku, jak samemu wskazujesz palcem, nazywanie przedmiotów i aktywne zachęcanie dziecka do wspólnego „pokazywania” w codziennych sytuacjach. Pomocne mogą być również zabawy manualne stymulujące wyodrębnianie palca wskazującego.
Bibliografia
- Jankowska, D. M. (2019). Trajektorie rozwoju wyobraźni twórczej w dzieciństwie. Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej. Dostępne w: Google Books ↑
- Cieszyńska, J., Korendo, M. (2007). Wczesna interwencja terapeutyczna. Stymulacja rozwoju dziecka od noworodka do 6. roku życia. Wydawnictwo Edukacyjne. ↑
